Tết Hạ nguyên rằm tháng Mười: tết cơm mới sau mùa gặt
Rằm tháng Mười là Tết Hạ nguyên, còn gọi là tết cơm mới. Ý nghĩa, mâm cúng từ gạo nếp mới, ngày dương lịch các năm tới và chỗ các vùng làm khác nhau.
Khi vụ lúa cuối năm vừa gặt xong, nhiều gia đình Việt có một bữa cơm đặc biệt: nồi cơm nấu từ gạo mới, đĩa xôi nếp mới, dâng lên bàn thờ trước rồi cả nhà mới ăn. Dịp đó thường gắn với rằm tháng Mười, tức Tết Hạ nguyên.
Rơi vào ngày nào
Tết Hạ nguyên là ngày 15 tháng Mười âm lịch. Ngày dương lịch ba lần tới, tính theo giờ Việt Nam:
| Năm âm lịch | Ngày âm | Ngày dương |
|---|---|---|
| Bính Ngọ | 15/10 | Thứ Hai, 23/11/2026 |
| Đinh Mùi | 15/10 | Thứ Sáu, 12/11/2027 |
| Mậu Thân | 15/10 | Thứ Năm, 30/11/2028 |
Đây cũng là một ngày rằm, nên những gì bài Rằm và mùng một viết về cách tính ngày rằm đều áp dụng ở đây.
Ý nghĩa: tạ ơn sau mùa màng
Rằm tháng Mười rơi vào lúc vụ lúa vừa thu hoạch xong. Vì vậy các nguồn đều gọi đây là Tết cơm mới hay tết lúa mới. Người ta dùng gạo của vụ mới để tạ ơn trời đất và tổ tiên cho một mùa màng no đủ.
Phong tục thường thấy
- Các gia đình nấu cơm, đồ xôi hoặc làm bánh từ gạo, nếp mới để cúng tổ tiên.
- Cúng xong, cả nhà quây quần cùng ăn bữa cơm mới.
Lễ vật thường dùng
Mâm cúng xoay quanh hạt gạo mới: cơm, xôi và bánh làm từ gạo, nếp vừa gặt. Các nguồn không nêu một mâm cố định; mỗi nhà làm theo những gì có trong mùa.
Mỗi nơi một ngày
Ngày làm lễ cơm mới không giống nhau ở mọi nơi:
- Có nơi làm vào rằm tháng Mười.
- Có nơi làm vào mùng 1 tháng Mười.
- Có nơi làm vào mùng 10 tháng Mười, tức Tết Trùng thập.
Không có ngày nào “đúng hơn”. Nếu làng hay gia đình bạn có ngày riêng, cứ giữ theo nếp đó.
Dịp lễ trong Qelunai
Lịch tháng trong Qelunai cho xem ngày âm và tiết khí của từng ngày, tính theo giờ Việt Nam ngay trên máy. Ở bản cập nhật tới, lịch sẽ đánh dấu sẵn các dịp lễ tết truyền thống, có mục Dịp lễ trong Chi tiết ngày và lời nhắc trước một ngày (mặc định tắt). Muốn tra nhanh ngày âm của một ngày bất kỳ, hãy dùng trang Lịch âm.
Nguồn tham khảo
- VietTimes, "Đố bạn: Mỗi năm người Việt có bao nhiêu ngày Tết?" (09/02/2016, theo Tri thức trẻ)
- VOV, "Ý nghĩa những ngày Tết tính theo âm lịch" (21/01/2012)
- VietNamNet, "Tết Hạ nguyên là Tết gì, diễn ra ngày nào và ý nghĩa ra sao?" (03/12/2025)
- Phatgiao.org.vn, "Rằm tháng Mười, rằm Hạ nguyên, Tết lúa mới" (02/12/2017)
- VietNamNet, "Tết Thường tân là ngày gì? Có ý nghĩa gì với người Việt?" (28/11/2025)
Bài viết mang tính tham khảo văn hoá, không phải lời khuyên chuyên môn. Hình minh hoạ do AI vẽ.